Adam Smith’in Görünmez El Kuramı (Invisible Hand)

Nedir bu Görünmez El Kuramı diyorsanız buyurun beraber başlayalım.

Adam Smith’i bilirsiniz, iktisat biliminin kurucu babası olarak kabul edilir. Ekonomi, finans, işletme, iktisat  ile ilgilenenler ve özellikle Milletlerin Zenginliği kitabını okuyanlar Smith’in Görünmez El (Invisible Hand) yani arz-talep kanunun diğer bir deyişini ve içeriğinin ne olduğunu iyi bilirler. Fikrin özü; ‘Bireysel çıkar, toplumun faydasınadır’.

Adam Smith’in bu kuramına göre yemeğimizi var eden şey kasabın, terzinin ya da fırıncının iyilik severliği değil kendi çıkarlarını korumalarıdır. Onların insan severliğine değil, bencilliğine hitap ederiz. İhtiyacımız olduğundan asla bahsetmez, aksine onlara faydasından dem vururuz.

Buradan hareketle görünmez el kuramı, sosyal yarar güdülmeksizin kişinin (satıcının) kendi menfaatini gözetme ve kâr elde etme girişimiyle elde ettiği faydanın aynı zamanda toplumun yararına hizmet etmesi şeklinde açıklanabilir.

Bu konuda Edmund Conway meşhur kitabında* Thomas Edison’u ele alıyor.

Edison yeni bir ampul icat etmişti ve bu ampul diğerlerinden daha uzun ömürlü ve parlaktı. Netice itibari ile bu ürün piyasadakilerden çok daha etkiliydi. Pekala, soru şu; Edison bunu toplum için mi yaptı? Tabi ki hayır. Kim bilir belki daha zengin olmayı belki de ünlü olmayı düşlüyordu. Ortaya çıkan ürün ise hem toplumun işine yarayacak, onların hayatlarını aydınlatacak, hem üreticilerine istihdam sağlayacak, hem de Edison’a yüksek getiri sağlayacaktı. Ampul için talep olmasaydı aksine bir getiri sağlayamayacaktı. Özetle Edison dönemin tekeli ve arz onun elinde, dolayısıyla onu memnun eden bir getiri var.

Öte yandan, Edison’a daha sonra rakipler çıktığını varsayalım. Edison müthiş bir buluş elde etmişti. Bu işten oldukça iyi para kazandığını fark edenlerin de tıpkı Edison’ınki gibi ancak daha parlak ve daha uzun ömürlü
olanını tasarladığını düşünelim. Onlar da tıpkı Edison gibi kendi çıkarları için bu yarışa girecekler ve onun gibi zenginleşmeye başlayacaklardır. Bu da Edison’ın satışlarını etkileyecektir. Görünmez el burada duracak değil. Peki Edison bu durumda ne yapacaktır? Tabi ki, ürününün fiyatını düşürüp rakiplerinden daha fazla kazanmaya çalışacaktır. Müşteri açısından bakacak olursak, daha ucuz ampul bulan müşteriden mutlusu yoktur elbette.

Özetleyecek olursak, Thomas Edison bu sürecin en başından beri kendi çıkarına hizmet etmektedir. Toplumun çıkarını gözetmez. Ancak şaşırtıcıdır ki, bu durum topluma da yarar getirir. Yazar burada Görünmez El Kuramını, matematikteki iki negatif değerin pozitif değer etmesine benzetiyor. Bu kurama göre sadece bir kişi çıkarını kovalasa diğer herkes fedakâr davransa toplumun ihtiyaçlarını karşılanmaz. 

Not: 50 Ekonomi Fikri Kitabı, 50 fikir serisinin 5. kitabı ve gerçekten harika bir kitap. Thomas Carlyle’nin ”Can sıkıcı, iç karartıcı ve hatta oldukça sefil ve ıstıraplı bir konu; adına şöhreti gereği kasvetli bilim diyebiliriz” diye tanımladığı yapı olan ekonominin, başlıklar altında en basit şekilde anlatıldığı kitaplardan biridir belki de. Kişisel yorumumu soracak olursanız sayfaların alt kısımlarında yer alan kronolojik sıralama çok hoş ve bilgilendirici olmuş.

© 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu maddeleri gereğince yapılan her türlü izinsiz alıntılanma, yayınlama hakkında yasal işlem başlatılacaktır.

Wallpaper: http://s1.picswalls.com/wallpapers/2014/07/28/latest-swedish-landscape-wallpaper_120717504_114.jpg

All Rights Reserved © 5846.

 

2 Replies to “Adam Smith’in Görünmez El Kuramı (Invisible Hand)”

  1. Geri bildirim: Oyun Teorisi
  2. Geri bildirim: Oyun Teorisi -Part II

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.